"W zakresie działalności naukowej i usługowej Instytut specjalizuje się w wielu dziedzinach unikatowych..."

Profesor dr hab. n. med. Krzysztof Warzocha,
Dyrektor Instytutu Hematologii i Transfuzjologii

20 Warszawski Przewodnik Medyczny

Od kiedy istnieje Instytut?

Powołanie do życia Instytutu Hematologii w roku 1951 wynikło z pilnej potrzeby zorganizowania w kraju nowoczesnej Służby Krwi. Zadaniem Instytutu Hematologii było nie tylko zorganizowanie w Polsce Służby Krwi, ale również pobudzenie rozwoju hematologii. W aspekcie naukowym Instytut miał prowadzić przede wszystkim badania o charakterze aplikacyjnym. Długofalowo, miał czuwać nad rozwojem transfuzjologii i hematologii oraz - w imieniu Ministerstwa Zdrowia - sprawować nad obu dyscyplinami nadzór merytoryczny. W roku 1992 Instytut zmienił nazwę na Instytut Hematologii i Transfuzjologii.

Na czym polega ten merytoryczny nadzór?

Instytut Hematologii i Transfuzjologii jest głównym w kraju ośrodkiem naukowym w zakresie swoich dyscyplin tytułowych. W Instytucie istnieją kliniki (hematologiczna, chorób wewnętrznych i hematologii, transplantacji komórek krwiotwórczych, chirurgii ogólnej i hematologicznej, łącznie o 146 łóżkach), zakłady (biochemii, fizjopatologii, immunologii hematologicznej i transfuzjologicznej, transfuzjologii i organizacji służby krwi), samodzielne pracownie (mikrobiologii, radiologii, patomorfologii, analityki klinicznej, krzepnięcia krwi i hemostazy, badań nad porfirią) oraz przychodnia specjalistyczna (w tym poradnie: chorób krwi, skaz krwotocznych, chirurgiczna, porfiryczna i immunopatologii ciąży). Rocznie w klinikach Instytutu leczy się około 5000 chorych i przeprowadza 700-800 operacji, w tym 50-60 operacji u chorych na hemofilię. Przychodnia Specjalistyczna przyjmuje około 30000 pacjentów z całego kraju. Poradnia dla Chorych na Hemofilię udziela ponad 4500 porad i wykonuje ok. 3000 zabiegów. Pracownia Badań nad Porfirią udziela ponad 900 porad ambulatoryjnych w ciągu roku. Nadzór Instytutu nad Publiczną Służbą Krwi nie był początkowo usankcjonowany prawnie. Uregulowanie tej sytuacji nastąpiło dzięki nowelizacji Ustawy o Publicznej Służbie Krwi, która weszła w życie 13 stycznia 2004. Akredytacja placówek Służby Krwi przez Ministra Zdrowia następuje po złożeniu przez nie odpowiedniego wniosku wraz z dołączonym raportem Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, pozytywnie opiniującym placówkę. Jeżeli audytorzy Instytutu zgłoszą jakieś zastrzeżenia do działalności placówki, to akredytacja może zostać cofnięta na wniosek dyrektora Instytutu.

W jakim zakresie prowadzona jest działalność edukacyjna Instytutu?

Instytut jest organem opiniodawczym dla resortu zdrowia we wszystkich sprawach dotyczących hematologii i transfuzjologii. We współpracy z Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego, Instytut organizuje kursy doskonalące dla lekarzy w zakresie hematologii i transfuzjologii.

Na czym skupia się dzia łalność Instytutu i jakie są główne jego osiągnięcia?

Instytut Hematologii i Transfuzjologii prowadzi prace o charakterze klinicznym, aplikacyjnym i podstawowym. W zakresie swoich dziedzin jest organem doradczym, a w niektórych sprawach również wykonawczym resortu zdrowia. Główne osiągnięcia Instytutu dotyczą krwiodawstwa oraz hematologii klinicznej i doświadczalnej.

Jakie są główne osiągnięcia Instytutu w zakresie krwiodawstwa?

Polska Służba Krwi pracuje obecnie zgodnie ze współczesnymi zasadami obowiązującymi w krajach rozwiniętych oraz przepisami Rady Europy, Światowej Organizacji Zdrowia i Zrzeszenia Amerykańskich Banków Krwi. Należy podkreślić, że w Sekcji Krwiodawstwa Rady Europy zasiada dwóch ekspertów z Instytutu. Ponadto pracownicy Instytutu biorą udział w formułowaniu światowych standardów dla krwiodawstwa i krwiolecznictwa. Instytut ocenia też nosicielstwo wirusów u krwiodawców i biorców krwi. Godnym podkreślenia są badania wyprzedzające, które Instytut prowadzi w odniesieniu do podtypów niektórych wirusów oraz wirusów nowoodkrywanych. Wcześniej, według dokumentacji opracowanej w Instytucie w latach 50-tych, wdrożono do produkcji w Polsce preparaty albumin i immunoglobulin. Równie ż w latach 50-tych wytworzono w Instytucie preparat aminokwasów do wlewań dożylnych, który przekazano do produkcji do POLFY, gdzie był wytwarzany na skalę przemysłową do połowy lat 70-tych. 
 W latach 70-tych w Instytucie wdrożono do praktyki metody przechowywania krwinek czerwonych w stanie zamrożonym oraz ulepszono metody konserwowania tych komórek w stanie płynnym. Badano rozmaite metody konserwacji płytek krwi, m. in. przy zastosowaniu wymienników jonowych podstawionych fosforanami. Opracowano metodę przechowywania płytek krwi w stanie zamrożonym z zastosowaniem glicerolu i sulfotlenku dwumetylu jako środków krioochronnych i zbadano wpływ zamrażania na funkcję płytek. W tym samym okresie opracowano i przekazano do przemysłu zestaw diagnostyczny do wykrywania antygenu HBs metodą elektroimmunoprecypitacji. Był on wytwarzany na skalę przemysłową przez kilka lat. Innym osiągnięciem o znaczeniu praktycznym było opracowanie prostej i wydajnej metody otrzymywania koncentratu czynnika krzepnięcia VIII, nazwanego frakcją C-I oraz wdrożenie technologii wytwarzania koncentratu czynnika IX. Wdrożono też do produkcji i uruchomiono metody kontroli jakości preparatów immunoglobuliny anty-D i anty-HBs. Jakie są główne osiągnięcia Instytutu w zakresie hematologii klinicznej i doświadczalnej? Instytut jest silnym ośrodkiem klinicznym i naukowym w dziedzinie badania i leczenia chorób układu krzepnięcia i hemostazy, chorób o podłożu autoimmunologicznym, konfliktu serologicznego pomiędzy matką i płodem, chorób rozrostowych oraz porfirii. Większość chorych na hemofilię w Polsce jest ujęta w ewidencję i znajduje się w centralnym rejestrze komputerowym. Instytut jako jedyny ośrodek w kraju, już od lat 70-tych, wykonuje u tych chorych (dorosłych) operacje chirurgiczne, w liczbie 50-60 rocznie, w tym również wszczepianie protez stawowych. U chorych z krążącym anty-koagulantem (przeciwciałem anty-czynnik VIII) wywołuje się tolerancję immunologiczną. Nową w skali światowej jest opracowana w Instytucie metoda tamowania krwawień z przewodu pokarmowego u chorych na hemofilię przy pomocy miejscowego, endoskopowego wstrzykiwania preparatów obliterujących oraz, również u chorych na hemofilię, metoda rozbijania kamieni moczowych w pęcherzu przy pomocy ultradźwięków. Instytut specjalizuje się również w leczeniu chirurgicznym i trombolitycznym zakrzepicy żylnej. Metodami biologii molekularnej zidentyfikowano defekty czynnika IX w 28 rodzinach obarczonych hemofilią B oraz opisano 12 nowych mutacji sprawczych w tej chorobie. Również metodami biologii molekularnej prowadzi się w Instytucie diagnostykę nosicielstwa hemofilii A, w tym diagnostykę prenatalną. W ramach badań nad trombofilią prowadzi się diagnostykę mutacji będących czynnikami ryzyka żylnej choroby zakrzepowej w tym mutacje typu Leiden genu czynnika V, mutacje G20210A genu protrombiny i mutację powodującą występowanie termolabilnego wariantu reduktazy etylenotetrahydrofolianowej. Instytut jako pierwszy w Polsce wyodrębnił z kliniki chirurgicznej specjalistyczny oddział leczenia oparzeń i również jako pierwszy wprowadził do Polski nowoczesne metody leczenia chorych z oparzeniami korzystając m. in. ze zgromadzonego doświadczenia w nawadnianiu chorych płynami infuzyjnymi, osoczem i środkami osoczozastępczymi. Instytut bierze udział w wieloośrodkowych badaniach dotyczących epidemiologii, rozpoznawania i leczenia nowotworowych chorób krwi przy pomocy różnych schematów cytostatycznych.
Wprowadzenie w/w metod przyczyniło się do zwiększenia odsetka i wydłużenia czasu trwania remisji całkowitych oraz wydłużenia czasu i poprawy jakości życia chorych. W ostatnim czasie wdrożono także wiele nowoczesnych technik diagnozowania nowotworowych chorób krwi, takich jak kompleksowe badania molekularne i techniki mikromacierzy genowych Instytut jest jedynym w kraju ośrodkiem diagnostycznym i terapeutycznym dla chorych na porfirię. Jest ważnym ośrodkiem zajmującym się chorobami o podłożu immunologicznym, w tym spowodowanymi przez konflikt serologiczny pomiędzy matką a płodem. Wprowadzono m. in. techniki wykrywania przeciwcia ł płytkowych i granulocytarnych co umożliwiło wczesną diagnostykę alloimmunologicznej małopłytkowości i granulocytopenii płodowo-noworodkowej, odczynów poprzetoczeniowych oraz pierwotnych i wtórnych immunologicznych cytopenii. WInstytucie prowadzi się ponadto diagnostykę rzadkich przyczyn niedokrwistości, w tym hemoglobinopatii, talasemii, niedokrwistości dyserytropoetycznych i nocnej napadowej hemoglobinurii. Instytut jest nadal jedynym ośrodkiem w kraju, który wykonuje przy pomocy izotopów badania czasu przeżycia krwinek czerwonych, płytek i kinetyki żelaza i jako pierwszy wprowadził też do praktyki oznaczanie witaminy B12 i kwasu foliowego.

Czy Instytut zajmuje się problematyką transplantacji szpiku?

Tak. Od wielu lat w Instytucie prowadzi się oznaczenia antygenów HLA. Antygeny HLA klasy II oznacza się metodami biologii molekularnej. Obok Banku Krwi Pępowinowej utworzono rejestr dawców szpiku z oznaczonymi antygenami klasy I. Obecnie Instytut posiada w rejestrze ponad 2000 takich dawców. Obydwa rejestry zostały niedawno włączone do międzynarodowego rejestru antygenów HLA z siedzibą w Leiden i autoryzowane w BMDW (Bone Marrow Donor Association). Instytut posiada ponadto Klinikę Transplantacji Komórek Krwiotwórczych, w której wykonuje się rocznie 20-25 przeszczepów autologicznych i allogenicznych od dawców spokrewnionych.

Co jest najistotniejszego w hematologii?

Właściwa diagnostyka. Hematologia jest wysoko specjalistyczną dziedziną medycyny i aby właściwie pacjenta leczyć trzeba go właściwie zdiagnozować. Nie ma dobrego leczenia, bez postawienia dokładnego rozpoznania. Większość chorób hematologicznych, a szczególnie tych o charakterze nowotworowym wymaga zdiagnozowania za pomocą wysokospecjalistycznych metod, które są niestety drogie. I na takie metody ośrodków o niższej referencyjności nie stać.
Ważną sprawą jest ponadto posiadanie odpowiedniej bazy lokalowej do leczenia chorych. Warunki w jakich leczeni są chorzy na schorzenia hematologiczne powinny spełniać najwyższe standardy. Instytut zajmuje obecnie budynki będące w przeważającej części pomieszczeniami dawnej fabryki cukierków. Ciasnota jest obecnie istotnym czynnikiem hamującym dalszy rozwój Instytutu. W 1973 r. Rząd podjął decyzję o wybudowaniu nowego Instytutu Hematologii, która pozostała niestety na papierze. W roku 1997 Rząd wyasygnował na budowę nowej siedziby 4 miliony zł, które przekazano do Zarządu Inwestycji Centralnych Ministerstwa Zdrowia, jako Inwestora Zastępczego. Środki te wykorzystano na wykonanie części projektu i wybudowanie fundamentów budynku klinicznego. Całość kosztów budowy oszacowano na sumę 300 milionów złotych. Po 3 latach w 2000 r. przekazano z budżetu 2 miliony złotych, co pozwoliło jedynie na zabezpieczenie przed zniszczeniem już wykonanych prac budowlanych. Z braku środków w budżecie w 2001 r. podjęto decyzję o ograniczeniu inwestycji do 80 milionów złotych i jej realizacji w ciągu 3 - 4 lat angażując po około 20 milionów złotych rocznie.

Kiedy dokładnie będziecie w nowej siedzibie?

Planowane zakończenie inwestycji przewidziane jest na lata 2004/2005. Mam nadzieję na rozpoczęcie przeprowadzki w końcu 2004 roku i zakończenie jej w połowie przyszłego roku.

Dziękuje bardzo  

poniżej tekst wywiadu w postaci pliku .pdf
#p24#